مزدک پنجه ای- نشریه ادبی خوانش شماره ی ۳ و ۴: از نکات آسیب شناسی نقد امروز این است که منتقدین وقتی  بر آن می شوند تا به نقد مجموعه  شعر شاعری بنشینند بر اساس شاخصه های متداول شعر روز، شعر ِدهه ی 50 یا 60 را نقد می کنند. در حالی که  مولفه های شعر هر دهه با دهه ی دیگر تفاوت دارد. از این جهت بر این باورم وقتی قرار است به نقد مجموعه ی شعر شاعری بپردازیم باید بر اساس ظرفیت ها و مولفه های شعر و شاعری و معیار های آن دهه به داوری نشست و سپس به محک کم و کیف تاریخ انقضای آن شعر پرداخت. با توجه به این موضوع در این متن سعی خواهد شد تا موارد ذکر شده در سطرهای بالا رعایت شود.

مجموعه شعر سپیدی جهان- نشر قو- چاپ اول 1376

از شاخصه های شعر مانا اتفاقی است که آن اتفاق در ذات خود به صورت ناخودآگاه باعث ماندگاری شعر در ذهن مخاطب شود، از این رو که ذهن مخاطب را درگیر خواهد کرد و گاه این اتفاق برای مخاطب هیجان، شگفتی،پرسش و یا از این دست به بار می آورد. به شعر زیر توجه شود که در آن شاعر تنها با عناصر زبان و نیز احساس و عاطفه خواسته در مخاطب خود آن اتفاق را ایجاد کند.در حالی که شعر مانا در ذات خود جدای عناصر یاد شده بسته به ژانر، خود باید عناصر حس آمیزی، آشنایی زدایی، تصویر، خیال و زبانِ خاص خود را داشته باشد و شاعر باید از جنم شعر و شعر از جنم اتفاق بهره برده باشد.

رنگی غمین به روی هر چیز

که آدمی نمی تواند

ایمن از اندوه به خواب رود

و چون که از خانه به خیابان گام می نهیم

با دل غمگین باز به خانه بر می گردیم

و در کنار خویش می خوابیم

چون مرثیه ای که در آغاز تنهاست

و بعد تمام آسمان را می گیرد

اندوه

تمام جهان را فرا گرفته است. ص 18

شاعر در این شعر با بهره گیری از کاربرد زبان و فونوتیک قدمایی واژگان در بافت جمله و به مثابه ی محصول کنش خطی آن زبان روزمره نیز توانسته ساختار زبانی نو بنیاد را تجربه کند، به طوری که سراسر مجموعه شعرهای شاعر نشان از تجربه ی او حول محور زبان دارد، در حالی که با تامل ، تدقیق و گسترش عناصر بالنده ی شعر می توانست مجموعه ی تلاش های خود را در قالب زبان نو بنیاد پیشنهاد دهد.

تو این چنین نمی بینی

خورشید و خانه های کوچک مرا

کتاب ناتمام من اما به دستت افتاده است

که این چنین گفتن را نمی دانی، زیرا نه گفتگو با مرگ کرده ای و

نه مرده ای به مهتاب و نه مرده ای به مخروبه

که با خواب و صبح های کهنه هم

دور می شود از تو خورشید و خانه های کوچک هم

و تنها من نیستم که می گویم

که این چنین نمی بینی و این چنین گفتن نمی دانی

این را همه می گویند که دیده اند تو را و ما را هم. ص 45

* نیما یوشیج به قلم خودش پای این طرح نوشته  " از روی عکس دیماه/ ۱۳۱۴ / که خودم قلمی فرمودم". 

* منبع نشر این طرح کتابی بود که در آذر ۱۳۵۷ توسط سازمان انتشارات کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان تحت عنوان افسانه - نیما یوشیج به کوشش سیروس طاهباز ، نقاشی از بهمن دادخواه و خط از نصرالله افجه ای منتشر شد.

*ذکر منبع الزامی است.

*عکس مورد نظر تصویر نیما یوشیج است به همراه پسرش شراگیم و نیز استاد شهریار به همراه دخترش .

* این عکس توسط مرحوم سیروس طاهباز به علی رضا پنجه ای اهدا شده است.

* در صورت استفاده ذکر منبع فراموش نشود.